Türkiye’nin karbon fiyatlandırma yolculuğunda önemli bir eşik geride kaldı. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun (EPDK) hazırladığı Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Piyasasının İşletilmesine İlişkin Yönetmelik, 21 Ekim 2026’da Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Böylece İklim Kanunu ile kurulan Emisyon Ticaret Sistemi’nin (TR-ETS) “ne” sorusunun ardından “nasıl işleyecek” sorusu da büyük ölçüde yanıt bulmuş oldu.
Bu yazıda yönetmeliğin getirdiklerini, pilot dönemin takvimini ve konunun yalnızca sanayiyi değil, yerel yönetimleri ve vatandaşları neden ilgilendirdiğini bir çevre mühendisi gözüyle değerlendirmek istiyorum.
Haberin özeti: Ne yayımlandı?
Yönetmelik, EPDK Kurulu’nun 1 Ekim 2026 tarihli toplantısında kabul edildi. Basına yansıyan bilgilere göre düzenleme şu başlıkları kapsıyor:
- Spot tahsisat piyasası dahil birincil ve ikincil piyasaların işleyişi,
- Piyasa işletmecisinin görev ve sorumlulukları ile İşlem Sicili Sistemi,
- Piyasaya kayıt, hesap açılışı ve ücretsiz tahsisat süreçleri,
- Açık artırma yönetimi, açık artırma platformu ve itiraz mekanizması,
- Tahsisatların ve hesapların devri ile bunlara bağlı hak ve yükümlülükler.
EPDK Başkanı Mustafa Yılmaz, hedefin enerji ve sanayinin rekabet gücünü koruyarak emisyonları azaltan, şeffaf ve etkin bir piyasa kurmak olduğunu vurguladı.
Büyük resim: Yönetmelik bir yapbozun parçası
Piyasa yönetmeliğini tek başına okumak eksik olur. Çerçeve aslında birkaç katmandan oluşuyor:
- İklim Kanunu (7552 sayılı): ETS’nin yasal temelini ve idari yaptırımları belirliyor.
- Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Yönetmeliği: 27 Ağustos 2026’da yayımlandı; kapsam, izleme-raporlama-doğrulama (İRD) ve tahsisat kurallarını düzenliyor.
- Karbon Piyasası Kurulu kararı: Pilot dönemin 2026 ve 2027 emisyonlarını kapsadığını ortaya koyuyor.
- EPDK piyasa yönetmeliği: Tahsisatların hangi kurallarla alınıp satılacağını belirleyen son halka.
Sektör kaynaklarına göre pilot dönemde elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre sektörlerinde yıllık 50 bin ton CO₂e üzerindeki tesisler sisteme dahil. 2026 yılı yalnızca raporlama yılı olarak öngörülüyor; fiyat mekanizmasının 2027’de devreye girmesi bekleniyor. Pilot dönemde tahsisatların tamamı ücretsiz, ancak hesaplama gerçek emisyonlar yerine performans kıyas değerlerine (benchmark) dayanıyor. Yani verimsiz çalışan tesis, aradaki farkın maliyetini yine kendisi üstlenecek.
Neden şimdi önemli? SKDM saati işliyor
Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM/CBAM) 2026 itibarıyla mali yükümlülük dönemine geçti. Avrupa Komisyonu’nun açıkladığı verilere göre 2026’nın üçüncü çeyreği için SKDM sertifika fiyatı ton başına 82,32 avro olarak belirlendi; bu, ikinci çeyrekteki 75,28 avroya göre yaklaşık yüzde 9’luk bir artış anlamına geliyor. 2027’den itibaren fiyatların haftalık açıklanması planlanıyor.
Türkiye’nin AB’ye ihracatında çelik, çimento, alüminyum ve gübre gibi SKDM kapsamındaki ürünlerin payı düşünüldüğünde, yurt içinde ödenen karbon bedelinin SKDM yükümlülüğünden düşülebilmesi kritik bir avantaj. Ancak bunun için yurt içi fiyatın güvenilir, şeffaf ve doğrulanabilir bir piyasada oluşması gerekiyor. EPDK yönetmeliğinin asıl önemi de burada yatıyor.
Uzman değerlendirmesi: Güçlü yanlar ve dikkat edilmesi gerekenler
Olumlu yönler
- Kurumsal netlik: Piyasa kurallarının enerji piyasalarında tecrübeli bir düzenleyiciye verilmesi, işlem güvenliği ve şeffaflık açısından doğru bir tercih.
- Kademeli geçiş: Raporlama yılı ile başlayan pilot dönem, tesislerin İRD altyapısını oturtmasına zaman tanıyor.
- Benchmark yaklaşımı: Ücretsiz tahsisata rağmen verimlilik teşviki korunuyor.
İzlenmesi gereken riskler
- Veri kalitesi: Piyasanın güvenilirliği doğrulanmış emisyon verisine bağlı. Doğrulayıcı kapasitesi ve tesis düzeyinde ölçüm altyapısı hızla güçlendirilmeli.
- Fiyat sinyali: Tahsisatların fazla cömert dağıtılması fiyatı düşük tutabilir; bu da hem emisyon azaltımını hem de SKDM mahsubunu zayıflatır.
- Gelirlerin kullanımı: Açık artırma gelirlerinin adil geçiş, enerji verimliliği ve yerel uyum projelerine yönlendirilmesi toplumsal kabul için belirleyici olacak.
Yerel yönetimler için pratik çıkarımlar
Belediyeler pilot dönemde doğrudan ETS kapsamında değil. Yine de karbon fiyatının ekonomiye yerleşmesi, şehir yönetimini birkaç açıdan etkileyecek:
- Elektrik maliyetleri: Elektrik üretimi ETS kapsamında olduğundan, karbon maliyeti orta vadede enerji fiyatlarına yansıyabilir. Belediye binalarında, aydınlatmada ve pompa istasyonlarında enerji verimliliği yatırımları bugünden daha kârlı hale geliyor.
- Sera gazı envanteri: Kurumsal ve kentsel emisyon envanterlerini uluslararası standartlara göre hazırlamak, ileride iklim finansmanına ve olası gönüllü karbon projelerine erişim için temel şart.
- Atık sektöründeki fırsatlar: Düzenli depolama alanlarında metan geri kazanımı, biyometanizasyon ve kompost gibi uygulamalar emisyon azaltımında maliyet etkin seçenekler sunuyor. Bu projelerin ölçülebilir ve doğrulanabilir biçimde tasarlanması önem kazanıyor.
- Yerel sanayi ile iş birliği: Bölgedeki ETS kapsamındaki tesislerle atık ısı, endüstriyel simbiyoz ve ikincil hammadde konularında ortak projeler geliştirilebilir.
Vatandaşlar açısından ne anlama geliyor?
Karbon piyasası ilk bakışta uzak ve teknik bir konu gibi görünse de günlük hayata dokunuyor. Enerji tasarrufu, verimli cihaz tercihi ve atığı kaynağında ayırma alışkanlıkları, karbon maliyetinin yükseldiği bir ekonomide hem çevresel hem de ekonomik fayda sağlıyor.
Sonuç
EPDK’nın piyasa yönetmeliği, Türkiye’nin karbon fiyatlandırmasında hukuki altyapının büyük ölçüde tamamlandığını gösteriyor. Asıl sınav 2027’de fiyat mekanizması devreye girdiğinde verilecek. Bu sürede veri kalitesine, şeffaflığa ve gelirlerin adil kullanımına odaklanmak, sistemin hem iklim hedeflerine hem de ihracatçının rekabet gücüne hizmet etmesini sağlayacaktır. Yerel yönetimler için ise mesaj net: Enerji verimliliği ve atık kaynaklı emisyon azaltımı artık yalnızca çevresel değil, ekonomik bir öncelik.
Kaynaklar
- Haberler.com (AA) – EPDK’nın Emisyon Ticaret Piyasası yönetmeliği Resmi Gazete’de yayımlandı
- Sondakika.com – EPDK Başkanı Yılmaz emisyon ticaret yönetmeliğini duyurdu (26 Ekim 2026)
- CNBC-e – Türkiye’de emisyon ticareti başlıyor
- Apollo – Türkiye ETS: 2026 Yönetmeliği ve Pilot Dönem
- Yeşil İş Platformu – Türkiye karbon piyasasında uygulama dönemi başlıyor
- SteelOrbis – EU CBAM certificate price rises to €82.32 for Q3 2026