Avrupa’da uyum artık bir tercih değil, yasal çerçeve
Avrupa Komisyonu 27 Ekim 2026’da bir İklim Dayanıklılığı Çerçevesi açıkladı ve bununla birlikte bir Avrupa İklim Dayanıklılığı Yasası teklifini masaya koydu. Teklifin yasalaşması için Avrupa Parlamentosu ve Konsey onayı gerekiyor. Ancak yönü çok net: AB, afet sonrası müdahaleden afet öncesi risk yönetimine geçmeyi hedefliyor.
Bu gelişmeyi önemli buluyorum, çünkü iklim politikasının uzun süre “azaltım” ağırlıklı konuşulduğu bir dönemin ardından uyum ve dayanıklılık da en az onun kadar bağlayıcı bir başlık hâline geliyor. Üstelik bu tartışma, Türkiye’nin ev sahipliği yaptığı COP31 haftasına denk geliyor.
Teklif neleri içeriyor?
Kaynaklarda aktarılan ayrıntılara göre teklifin öne çıkan unsurları şöyle:
- Ortak ısınma senaryosu: Risk değerlendirmeleri ve planlar ortak bir sıcaklık patikasına göre hazırlanacak: 2030’a kadar 1,5°C, 2050’ye kadar 2°C ve 2100’e kadar 3°C ısınma.
- 13 zorunlu planlama alanı: Su güvenliği ve kritik su altyapısı, enerji, ulaşım, halk sağlığı, gıda güvenliği ve mekânsal planlama bunlar arasında yer alıyor.
- Takvim: Avrupa Çevre Ajansı’nın AB geneli risk değerlendirmesi 30 Haziran 2028’e, üye ülkelerin ulusal iklim risk değerlendirmeleri 30 Haziran 2029’a, ulusal stratejik planlar ise 31 Aralık 2030’a kadar tamamlanacak. Değerlendirmeler beş yılda bir yenilenecek.
- Bütçe ve finansman bağlantısı: Planlarda her önlem için zaman çizelgesi, yatırım ihtiyacı, maliyet ve finansman kaynağı belirtilecek. Kamu kurumlarının bu ısınma patikasını bütçeleme, mekânsal planlama ve çevresel etki değerlendirmesine yansıtması teşvik edilecek.
- Araçlar: Bölgesel ısınma eğilimlerini gösteren Avrupa İklim Görüntüleyicisi ve uyum çözümlerini konuma, sektöre ve riske göre bulmaya yarayan dijital araçlar.
Rakamlar neden çarpıcı?
Komisyon tahminlerine göre AB’nin iklim kaynaklı aşırı olaylardan yıllık ortalama kaybı 2022-2025 döneminde yaklaşık 50 milyar avroya ulaştı; 1980’lerde bu rakam yılda 8,6 milyar avro civarındaydı. Uyum için yıllık yatırım ihtiyacı yaklaşık 70 milyar avro olarak hesaplanıyor ve bu tür yatırımların önlenen hasar üzerinden genellikle 2 ila 10 kat geri döndüğü belirtiliyor. Doğal afet kayıplarının ise tarihsel olarak yalnızca dörtte biri sigortalı.
Uzman gözüyle: Bu teklifin asıl yeniliği ne?
Bence teklifin en dikkat çekici yanı, planlamayı iyimser değil temkinli bir senaryoya dayandırması. 2100 için 3°C ısınmayı referans almak, “en kötüsüne hazırlıklı ol” yaklaşımının mevzuata girmesi demek. Altyapı yatırımlarının 40-50 yıllık ömrü düşünüldüğünde bu, mühendislik açısından son derece yerinde bir tercih.
İkinci önemli nokta, uyumun bütçeyle ilişkilendirilmesi. Pek çok uyum planı, iyi hazırlanmış olsa da finansman kaynağı belirtilmediği için raflarda kalıyor. Önlem bazında maliyet ve kaynak istenmesi, planı uygulanabilir bir yatırım programına dönüştürüyor.
Üçüncüsü, su güvenliğinin zorunlu planlama alanı olması. Kuraklık ve ani sel riskinin aynı havzada art arda yaşandığı bir iklimde, su altyapısını ayrı bir başlık olarak ele almak kaçınılmaz.
Türkiye’deki yerel yönetimler için pratik çıkarımlar
Bu yasa doğrudan Türkiye’yi bağlamıyor. Ancak AB ile ticari ve finansal ilişkilerimiz, uluslararası fon kaynaklarının değerlendirme ölçütleri ve iyi uygulama paylaşımı düşünüldüğünde, belediyelerin bu çerçeveyi yakından izlemesinde fayda görüyorum. Somut olarak şunları öneriyorum:
- Temkinli senaryoyla planlayın: Yağmur suyu kanalları, dere ıslahı ve kıyı yapıları tasarlanırken yalnızca geçmiş verilere değil, daha sıcak ve daha düzensiz yağışlı bir geleceğe göre boyutlandırma yapılmalı.
- Risk haritasını mahalle ölçeğine indirin: Sıcak hava dalgası, taşkın ve heyelan risklerinin mahalle düzeyinde haritalanması, kaynakların doğru yere yönlendirilmesini sağlar.
- Uyum planını bütçeye bağlayın: Her önlem için sorumlu birim, takvim, maliyet ve olası finansman kaynağı (iç kaynak, ulusal destek, uluslararası hibe ve krediler) baştan yazılmalı.
- Su güvenliğini öne alın: Şebeke kayıplarının azaltılması, yağmur suyu hasadı ve arıtılmış atık suyun yeniden kullanımı hem uyum hem kaynak verimliliği sağlar.
- Sıcak hava eylem planı hazırlayın: Gölgelik alanlar, serinleme noktaları, kırılgan gruplara yönelik erken uyarı ve bilgilendirme gibi düşük maliyetli adımlar can kaybını azaltabilir. AB’de 2026 yazındaki sıcak hava dalgalarında yedi ülkede 35 binden fazla sıcakla ilişkili ölüm raporlanması, konunun ciddiyetini gösteriyor.
- Doğa temelli çözümleri değerlendirin: Kentsel yeşil alanlar, geçirgen zeminler ve dere koridorlarının yeniden doğallaştırılması hem taşkın hem ısı adası riskine karşı etkili.
Vatandaşlar için
Dayanıklılık yalnızca kamunun işi değil. Hanelerin kendi bölgelerindeki taşkın ve sıcak hava risklerini bilmesi, binalarda yalıtım ve gölgeleme gibi önlemleri düşünmesi, su tasarrufunu günlük alışkanlık hâline getirmesi ve afet sigortası seçeneklerini değerlendirmesi önemli adımlar.
Sonuç
AB’nin İklim Dayanıklılığı Yasası teklifi, uyumu iyi niyet beyanından çıkarıp takvimi, göstergeleri ve bütçesi olan bir yönetim disiplinine dönüştürmeye çalışıyor. Yasama süreci henüz başında olsa da yaklaşım yerel yönetimler için şimdiden yol gösterici: risk temelli düşünmek, temkinli senaryoyla planlamak ve her önlemi finansmanıyla birlikte tasarlamak. İklim riskleri artarken hazırlıklı olmanın maliyeti, hazırlıksız yakalanmanın maliyetinden her zaman daha düşük olacaktır.
Kaynaklar
- European Commission – Protecting Europe with stronger climate resilience (27 Ekim 2026)
- Smart Water Magazine – EU Climate Resilience Law proposal makes water security a mandatory planning area (28 Ekim 2026)
- WRI – Statement: EU Climate Resilience Framework
- EU Reporter – EU unveils climate resilience law (27 Ekim 2026)