3 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete’de, doğal sit alanlarında hangi işlemlerin koruma komisyonu kararı gerektirdiğini yeniden tanımlayan dokuz ilke kararı yayımlandı. 151 ile 159 arasında numaralandırılan kararlar teknik altyapı tesislerinden ağaç dikimine, mera kullanımından spor parkurlarına, teleferik hatlarından mezarlıklara ve rüzgâr ile hidroelektrik santrallerine kadar geniş bir alanı kapsıyor.
Bu yazıda kararları kısaca özetliyor, bir çevre mühendisi ve yerel yönetimde iklim ile sıfır atık alanında çalışan biri olarak uygulamada neleri değiştirebileceğini kişisel değerlendirmemle paylaşıyorum.
Kararlar neyi düzenliyor?
Kararlar, Tabiat Varlıklarını Koruma Merkez Komisyonu’nun 26 Ekim 2026 tarihli toplantısında alındı. Ortak mantık şu: Doğaya fiziki müdahale içermeyen ya da daha önce izin almış işler için prosedür sadeleşiyor, yeni yapı veya kalıcı müdahale gerektiren işler ise komisyon değerlendirmesinde kalıyor. Öne çıkan başlıklar:
- Mevcut altyapı (151): Daha önce komisyon kararıyla yapılmış tesislerin bakım, onarım ve izin süresi uzatma işleri; yeni yapı ya da hat eklenmemesi, önceki kurul koşullarına uyulması ve il müdürlüğü görüşü alınması şartıyla yeniden komisyon kararı gerekmeden yürütülebilecek. Kesin korunacak hassas alanlar bu kolaylığın dışında.
- Mera ve otlatma (152): Geleneksel olarak otlatma yapılan alanlarda izin, ekolojik özelliklere zarar verilmeyeceğini gösteren teknik rapor ve komisyon onayına bağlanıyor. Aykırılık hâlinde otlatma durdurulabilecek.
- Ağaç dikimi (153): Kesin korunacak hassas alanlar ve birinci derece doğal sitler dışındaki tarım alanlarında, topografya bozulmadan ve yöreye uygun türlerle yapılacak dikim çukurları için komisyon kararı aranmayacak. Sulama sistemi, tel çit veya duvar gibi müdahaleler ise komisyona gidecek.
- Sportif parkurlar (154): Fiziki müdahale içermeyen yürüyüş ve spor parkurları il müdürlüğü görüşüyle ilan edilebilecek; depo, kulübe ya da tabela gibi eklemeler komisyon değerlendirmesine tabi.
- Teleferik ve telesiyej (155): Coğrafi nedenlerle başka güzergâh mümkün değilse, koruma amaçlı imar planı veya geçiş dönemi esasları doğrultusunda izin verilebilecek.
- Mezarlık ve şehitlik (156): Nitelikli doğal koruma alanlarında alternatif yer bulunmadığının gerekçelendirilmesi, alan büyüklüğü ve defin kapasitesinin belirlenmesi şartıyla komisyonun uygun görüşüyle mümkün olacak.
- Rüzgâr enerjisi (157): Nitelikli doğal koruma alanlarında önceki “20 türbin ve 50 MW” sınırı kaldırıldı; yerine türbin sayısı 18’i aşmayan projelere izin verilebileceği hükmü geldi. Kurulu güç için ayrı bir üst sınır artık yer almıyor.
- Hidroelektrik (158-159): Nitelikli doğal koruma alanları ile sürdürülebilir koruma ve kontrollü kullanım alanlarındaki HES projelerinde, üniversitelerin ilgili bölümlerince hazırlanacak bir ekosistem değerlendirme raporu ve rapordaki tedbirlere uyma taahhüdü şartı getirildi.
Uzman gözüyle: sadeleşme ile koruma arasındaki denge
Kararların bir bölümü sahada uzun süredir yaşanan bir sorunu hedefliyor. Mevcut bir su hattının bakımı ya da fiziki müdahalesi olmayan bir doğa yürüyüşü parkurunun ilanı için aylarca komisyon kararı beklemek, hem kamu hizmetini yavaşlatıyor hem de komisyonların gündemini asıl kritik dosyalardan uzaklaştırıyordu. Bu açıdan, düşük etkili işlerin il müdürlüğü görüşüyle yürütülmesi makul bir iş bölümü.
Öte yandan sadeleşmenin başarısı, sahadaki denetim kapasitesine bağlı. “Yeni yapı eklenmemesi” ya da “topografyanın bozulmaması” gibi şartlar kâğıt üzerinde net, ancak uygulamada yorum farkı doğurabilir. Bu nedenle il müdürlüklerinin görüş süreçlerinde fotoğraflı ön ve son durum kaydı gibi basit ama izlenebilir yöntemlerin standart hâle gelmesi faydalı olur.
Enerji tarafında ise iki farklı yön dikkat çekiyor. HES projelerinde bilimsel bir ekosistem değerlendirmesi şartının açıkça yazılması, havza ölçeğinde etkilerin önceden ortaya konması bakımından olumlu bir adım. Rüzgâr tarafında kurulu güç sınırının kalkması ise türbin başına gücün arttığı günümüz teknolojisiyle daha az sayıda ama daha güçlü türbin kullanımını mümkün kılıyor. Burada belirleyici olan, kuş göç yolları, habitat parçalanması ve erişim yolları gibi etkilerin proje bazında ne kadar titiz değerlendirileceği olacak. Yenilenebilir enerji ile biyolojik çeşitlilik hedefleri birbirine rakip değil; doğru yer seçimiyle birlikte ilerleyebilir.
Yerel yönetimler için pratik çıkarımlar
Doğal sit alanı sınırları içinde ya da yakınında hizmet veren belediyeler için kararların doğrudan karşılığı var:
- Altyapı envanteri çıkarın: Sit alanlarındaki su, kanalizasyon, yol ve aydınlatma tesislerinizin hangi komisyon kararlarıyla yapıldığını belgeleyin. Bakım ve onarım işlerinde yeni kolaylıktan yararlanmanın ön koşulu bu kayıtlar.
- Parkur ve rekreasyon planlaması: Doğa yürüyüşü ve bisiklet parkurları, fiziki müdahale olmadan ilan edilebildiği sürece hızlıca hayata geçirilebilir. Tabela ve kulübe ihtiyacını baştan planlayıp komisyona tek dosyada sunmak zaman kazandırır.
- Ağaçlandırma kampanyaları: Tarım lejantlı alanlarda yöreye uygun türlerle yapılacak dikimler kolaylaşıyor. Ancak tür seçiminde yerel flora uzmanlarından destek almak ve sulama, çit gibi ek ihtiyaçları ayrıca planlamak gerekiyor.
- Mezarlık alanı arayışı: Nüfusu artan ilçelerde gündeme gelebilecek bu konu, alternatif yer analizini zorunlu kılıyor. İmar planı çalışmalarında bu analizin önceden yapılması süreci sağlıklı kılar.
- Enerji projelerinde paydaş olun: Belediye sınırlarındaki RES ve HES projelerinde ekosistem raporları ve izin süreçlerini takip etmek, yerel su kaynakları ve iklim uyumu açısından belediyelere önemli bilgi sağlar.
Vatandaşlar için ne anlama geliyor?
Doğal sit alanlarında arazisi olan üreticiler, uygun türlerle ağaç dikimi için artık ayrı bir komisyon kararı beklemek zorunda kalmayabilir. Ancak çit, duvar ya da sulama sistemi gibi işler için izin süreci sürüyor. Hayvancılıkla geçinen aileler için mera kullanımının teknik rapora bağlanması, izin koşullarına dikkat etmeyi gerektiriyor. Her durumda, işe başlamadan önce ilgili il müdürlüğünden görüş almak en güvenli yol.
Sonuç
Dokuz ilke kararı, doğal sit alanlarında düşük etkili işleri hızlandırırken kalıcı müdahaleleri komisyon denetiminde tutmayı amaçlıyor. Kararların gerçek etkisini metinden çok uygulama belirleyecek: şeffaf kayıt, güçlü saha denetimi ve bilimsel raporların kalitesi. COP31’e ev sahipliği yaptığımız bu dönemde, doğa koruma ile enerji dönüşümünü birlikte yürütebilmenin en iyi göstergesi de bu uygulama kalitesi olacak.