Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31), 9 Kasım Pazartesi günü Antalya’da başlıyor ve 20 Kasım’a kadar sürecek. Türkiye ilk kez bu ölçekte bir iklim zirvesine ev sahipliği yapıyor. On binlerce delegenin katılması beklenen zirve öncesinde, müzakere masasında neyin konuşulacağını ve bunun kentler açısından ne anlama geldiğini özetlemek istedim.
Alışılmadık bir yapı: İki başkanlık
COP31’in dikkat çeken yönlerinden biri görev paylaşımı. Türkiye zirveye ev sahipliği yapıyor ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum COP31 Başkanı olarak eylem gündemini yönetiyor. Resmî müzakerelerin yürütülmesi ise Avustralya’nın İklim Değişikliği ve Enerji Bakanı Chris Bowen’a ait. İki tarafın zirve sonunda sonuçları özetleyen ortak bir kapak kararı üzerinde uzlaşması bekleniyor.
Liderler Zirvesi 11-12 Kasım’da yapılacak. Zirve boyunca her gün bir temaya ayrılmış durumda: 10 Kasım enerji ve ulaşım, 11 Kasım sıfır atık, 12 Kasım dirençli şehirler ve yapılı çevre, 13 Kasım finans ve ticaret bunlardan bazıları.
Müzakere masasındaki başlıca konular
Uyum finansmanı
COP30’da gelişmiş ülkeler uyum finansmanını 2035’e kadar en az üç katına çıkarma konusunda uzlaşmıştı; ancak baz yıl, tutar ve kimin ne ödeyeceği belirsiz kaldı. UNEP’in 4 Kasım’da yayımladığı rapora göre gelişmekte olan ülkelerin 2035’e kadar yılda yaklaşık 305 milyar dolarlık uyum ihtiyacı var. Uluslararası kamu uyum finansmanı ise 2024’te yaklaşık 28-32 milyar dolar düzeyindeydi. Üç katına çıksa bile ihtiyacın ancak küçük bir bölümü karşılanabiliyor. Küresel Uyum Hedefi göstergelerinin sayısının 100’den 59’a indirilmesi de tartışmaların bir parçası.
Fosil yakıtlardan geçiş
3 Kasım’da gönüllü bir fosil yakıt geçiş yol haritası yayımlandı. Yol haritası, 2028’e kadar ulusal geçiş planları, 2029-2030’da temiz enerjinin hızla büyütülmesi ve 2030 sonrasında üretimde belirgin azaltımlar öngören üç aşamalı bir takvim çiziyor. AB ve küçük ada devletlerinin bu belgeye kapak kararında atıf yapılmasını istemesi, fosil yakıt üreticisi ülkelerin ise buna karşı çıkması bekleniyor.
Elektrifikasyon hedefi
Türkiye’nin öne çıkardığı gönüllü girişim, elektriğin küresel nihai enerji tüketimindeki payının 2035’e kadar yüzde 35’e çıkarılması. Bu pay bugün yüzde 23-24 civarında. Hedefin 10 Kasım Enerji Günü’nde duyurulması bekleniyor. Zirvenin elle tutulur bir çıktısı olması açısından bu girişimin kaç ülkeden destek alacağı önemli bir gösterge olacak.
Adil geçiş ve azaltım çalışma programı
COP30’da kurulan adil geçiş mekanizmasının nasıl işleyeceği ve Haziran’daki Bonn görüşmelerinde sonuç çıkmayan azaltım çalışma programının geleceği de masada. Bu başlıklarda ülke grupları arasındaki görüş ayrılıkları belirgin.
Bilim ve 1,5 derece tartışması
Zirvenin arka planında bilimsel tablo da değişmiş durumda. BM kaynakları, 1,5 derece eşiğinin geçici olarak aşılmasının artık kaçınılmaz olduğunu kabul ediyor; tartışma, bu aşımın ne kadar sınırlı ve kısa tutulabileceğine kaymış görünüyor. Bu çerçeve, kapak kararında “aşım” ifadesinin nasıl yer alacağını da müzakere konusu yapıyor. ABD’nin Paris Anlaşması’ndan yeniden çekilmesi nedeniyle resmî müzakere heyeti göndermeyecek olması ise finans ve iddia düzeyi tartışmalarını zorlaştıran bir diğer etken.
AB’nin tutumu ve ticaret boyutu
AB Konseyi, 12 Ekim’de belirlediği müzakere pozisyonunda ulusal katkı beyanlarının etkin uygulanmasını, fosil yakıtlardan uzaklaşmayı ve temiz elektrifikasyonu öne çıkardı. Türkiye açısından bu tartışmalar doğrudan ekonomiyle bağlantılı: AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) 2026 itibarıyla mali yükümlülük dönemine geçti ve çelik, alüminyum, çimento ve gübre gibi sektörlerdeki ihracatçılarımızı etkiliyor.
Uzman gözüyle: Kentler neden izlemeli?
COP müzakereleri ülkeler arasında yürütülüyor; ancak alınan kararların uygulama sahası büyük ölçüde kentler. Emisyonların önemli bölümü kentlerde ortaya çıkıyor; sıcak hava dalgası, sel ve kuraklık gibi etkiler de en çok kentlerde hissediliyor. Bu nedenle Antalya’da konuşulacak her başlığın yerel bir karşılığı var:
- Elektrifikasyon hedefi, belediye araç filolarının, toplu taşımanın ve bina ısıtmasının elektriğe geçişi anlamına geliyor.
- Uyum finansmanı tartışmaları, iyi hazırlanmış yerel uyum projelerinin uluslararası kaynaklara erişim şansını belirleyecek.
- 12 Kasım dirençli şehirler günü, afet riski yönetimi, doğa temelli çözümler ve altyapı dayanıklılığı konusunda iyi uygulamaları görmek için önemli bir fırsat.
Kişisel görüşüm, COP31’in kentler açısından asıl değerinin müzakere metinlerinden çok, zirve boyunca paylaşılacak uygulama örneklerinde ve kurulacak iş birliklerinde olacağı yönünde.
Belediyeler için pratik öneriler
- Yerel iklim eylem planınızı güncel tutun: İl iklim koordinasyon kurulları ve yerel iklim değişikliği eylem planları takvimi, COP31 sonrasında da gündemde kalacak.
- Proje stoku oluşturun: Uyum ve azaltım projelerini, finansman çağrıları açıldığında hızla sunulabilecek olgunlukta hazırlayın.
- Elektrifikasyon envanteri çıkarın: Araç filosu, binalar ve aydınlatmadaki fosil yakıt tüketimini ölçün; geçiş için önceliklendirme yapın.
- Zirveyi bir farkındalık fırsatına çevirin: Tematik günleri yerel etkinlikler, okul çalışmaları ve vatandaş bilgilendirmesiyle ilişkilendirin.
Sonuç
COP31, 1,5 derece hedefinin aşılmasının artık kaçınılmaz kabul edildiği bir dönemde toplanıyor. Bu durum hem azaltım hem de uyum çabalarının hızlanması gerektiğini gösteriyor. Antalya’dan çıkacak kararların gücü ne olursa olsun, kentlerin bugünden atacağı ölçülebilir adımlar, küresel hedeflerin sahadaki karşılığını belirleyecek. Önümüzdeki iki haftayı bu gözle takip etmekte fayda var.
Kaynaklar
- Climate Home News – COP31 Briefing: What to expect from the Antalya climate summit (5 Kasım 2026)
- RayHaber – COP31 Antalya’da Başlıyor: İklim Finansmanı ve Enerji Dönüşümü Masaya Yatırılacak
- EY Türkiye – COP31 Tematik Gün Programı Açıklandı
- AB Konseyi – Council sets EU position ahead of climate change and biodiversity summits (12 Ekim 2026)